آموزش

درباره پارچه قلمکار

درباره پارچه قلمکار

مقدمه ای درباره پارچه قلمکار

درباره پارچه قلمکار: مردم ایران با هنر به این جهان چشم گشوده و در کنار آن زندگی خواهند کرد. هنر در ایران همانند درختی قدیمی و با ارزش است که ریشه در خاک این سرزمین دارد. چاپ روی پارچه های تجسمی جزء فرهنگ و هنر سرزمینمان است. همچنین در زمان های گوناگون تاریخ دارای نشانه های قوی بوده که در مقابل قومیت های مختلف مقاومت کرده و تمامی فرهنگ های بیگانه را در خود جای داده است.

چاپ روی پارچه و چاپ سنتی

طرح های رنگی و نقش های ابداع شده روی پارچه قلمکار از طریق باسمه یا قالب در سده ی چهارم قبل از مسیح در کشور هند ابداع شده است. در برخی نوشته ها آمده است که این پارچه های چاپی از سال ۱۴۰ پیش از مسیح از هند به چین آورده شده اند. کلمه ی چیت در لغت نامه ی فارسی به معنای پارچه های چاپی است که این کلمه هندی می باشد. در دوره ی ساسانی چاپ روی پارچه در ایران و روش های دیگری در تزئین پارچه های ابریشمی و کتان ابداع شده است. اولین پارچه هایی که چاپی بودند در شمال اروپا بدست آمده که این پارچه ها دارای سبک شرقی بوده اند.

چیتساز ماده ای رنگی را با چسب مخصوص آماده کرده و از طریق قالب به پارچه انتقال خواهد داد و روی پارچه نقش مورد نظر چاپ می گردد. همچنین چیتساز از رنگ های اصلی استفاده خواهد کرد.

درباره پارچه قلمکار

رومیزی قلمکار

حال بگوییم چاپ چگونه انجام می شود؟

چاپ از طریق رنگرزی روی پارچه ایجاد می شود و تفاوتش با رنگرزی در این بوده که در رنگرزی تمامی قسمت های پارچه یکرنگ شده ولی در چاپ به سبک قلمکار از طریق یک یا چند رنگ روی زمینه ی سفید طرح مورد نظر ایجاد می شود. این کار از اوایل قرن هفت هجری قمری در ایران راه یافت و در شهرهایی همچون اصفهان، شیراز، بروجرد ، همدان ، رشت ، کاشان ، یزد ، سمنان ، نجف آباد ، روستاهای فارسان ، گزبرخوار، خورزق و …. این کار رواج یافت.

پارچه قلمکار

در ابتدا بگوییم پارچه قلمکار منظور همان پارچه ای است که از طریق قالب های چوبی چاپ روی آن ایجاد شده و در اصفهان و مشهد و دامغان این هنر رواج یافته است. طریقه ی قلمکاری به این گونه است که ابتدا با قلم روی پارچه ای از جنس پنبه ای یا ابریشمی طرح مورد نظر را انداخته و با مواد شیمیایی رنگ ها را روی آن ایجاد خواهند کرد. باید توجه داشت که این طرح ها وقت زیادی را صرف اتمام کار می برند و جهت هماهنگی و یک دستی نقوش به جای قلم از مهرهای چوبی استفاده می کنند.

در سال های گذشته مردم از این پارچه ها بسیار استفاده کرده اند و از آنها جهت تهیه ی پوشاک ، بقچه ، رومیزی، پرده، سجاده، رویه ی لحاف، رویه ی پشتی، دستمال و کتیبه هایی جهت تزئین مراسم ها، دیوار کوب شبیه به پارچه تپستری و حتی زیر انداز استفاده کرده اند و قسمتی از این تولیدات را به کشورهای دیگر صادر نموده اند.

 

درباره پارچه قلمکار

مهر چوبی که طرح روی پارچه قلمکار با آن ایجاد میشود.

 

باسمه کار روی پارچه با استفاده از خمیر کتیرا و موم مهر می زند سپس پارچه را رنگ می کند در نتیجه قسمت های مهر خورده روی آن سفید و بی رنگ می شوند و برای رنگ های دیگر مهر را شسته و مجدد از آن استفاده می کنند.باسمه کار دندانه ی رنگ زاج، کات یا صمغ گیاهی را روی پارچه می زند. سپس پارچه را آغشته به مواد رنگ کننده کرده و زمانی که پارچه شسته می شود رنگ سایر قسمت ها از بین خواهد رفت و تنها این قسمت هایی که مهر شده باقی می مانند. این روش از مهمترین روش ها به شمار رفته و در ایران بسیار رایج است.

باسمه کار رنگ ها را روی پارچه ی مهر می ریزد. می توان رنگ های مصنوعی را هم به این رنگ ها اضافه کرد. راهی که امروزه اکثر چیتسازهای اصفهان، کاشان و یزد از آن استفاده می کنند باسمه ی چهار رنگ نامیده می شود. با کمک نقشه طرح را به تکه هایی تقسیم کرده تا قلمکار قالب های کوچکی برای آن بسازد و برای هر چهار رنگ سیاه، قرمز، آبی و زرد نیز باید قالبی جدا بسازد. قلمکار برای استفاده از نقش های مورد نظرش با توجه به رنگ ها و داشتن حداکثر ۴ رنگ می بایست قالب را از چوب های گلابی و زالزالک بسازد.

 

درباره پارچه قلمکار

رومیزی گرد پارچه قلمکار

 

 

نحوه ی شستن و رنگرزی پارچه قلمکار

جهت آماده کردن پارچه برای رنگرزی ابتدا باید پارچه را برای مدتی درون آب زیاد بشوئید تا مواد زائد درون پارچه خارج شود. این پارچه ها نیاز دارند تا عمل سفید گری روی آنها انجام شود به این صورت که آنها را روی زمین  پهن می کنند و روی آن مرتب آب می ریزند تا بعد از مدتی با نور خورشید به رنگ سفید در بیاید. در برخی موارد قلمکار می خواهد زمینه ی پارچه به رنگ دیگری مثل زرد در بیاید که بعد از شستن آن را درون محلول گرد پوست انار و هلیله می گذارند. برای ثابت ماندن رنگ های قلمکار به ازای هر ۱۰۰۰ متر پارچه ۱۲ کیلوگرم پوست انار و ۹۰ کیلو مغز روناس را داخل پاتیله در حال جوش میریزند سپس پارچه های رنگ شده و شسته شده را با حرارت به اتمام می رسانند.

 

 

 

درباره پارچه قلمکار

رانر پارچه قلمکار

 

مراحل چاپ چیت یا قلمکار

  • پارچه ی استفاده شده در اینجا از جنس کرباس دست بافت هستند. اگر قسمتی از پارچه رنگی باشد کرباس را با محلول پوست انار می جوشانند و آن را آب کشی می کنند تا خشک شود.
  • قلمکار ساز چیت خشک را روی میز کارش قرار می دهد و یک قسمت از آن را می کشد و روی تخته پهن می کند. سپس قالب چاپ را برداشته و آن را با کات آهن مرطوب می سازد. در اینجا مقداری کتیرا به محلول اضافه شده تا در حین چاپ شره نکند.

طریقه ی دیگر رنگ کردن زمینه ی پارچه به این صورت است که ۲۰ تا ۳۰ پارچه ی چیت رنگ شده را شسته و روی زمین پهن می کنند و هر کدام را روی دیگری می گذارند و روی آنها پوست انار نرم می پاشند سپس اندکی آب روی آن می ریزند و می گذارند تا چندین ساعت به این شکل بماند و سپس آنها را زیر نور آفتاب خشک می کنند که این کار برای ثابت ماندن رنگ ها بسیار موثر است.

 

درباره پارچه قلمکار

رومیزی پارچه قلمکار

 

 

پارچه قلمکار پتانسیل بالایی برای خلق ایده هایی نو و ترکیبی را دارن که در مطالب بعدی چند ایده خلاقانه را با هم بررسی می کنیم. شما می توانید از این قسمت پارچه های قلمکار دیگر را در فروشگاه اینترنتی جویا مشاهده کنید.

 

مجله اینترنتی جویا

w w w . j o o y a . m e

به این صفحه امتیاز دهید

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

13 + هجده =