اطلاعات عمومی

شناخت فرش دستبافت

فرش دستبافت

تاریخچه فرش دستبافت

شناخت فرش دستبافت: کشورهای مختلف هرکدام خود را با یک یا چند کالا به جهان معرفی می کنند. ایران هم مثل کشورهای دیگر چندکالایی دارد که بسیار معروف هستند و یکی از آن ها فرش و قالیچه دستبافت ایران است. بسیاری از کارشناسان حوزه ی فرش بر این عقیده اند که فرش دستبافت ایرانی باکیفیت ترین فرش دنیا می باشد. باستان شناسان دوران صفویه را مبدا تاریخ فرش دستبافت ایرانی می دانند همچنین تاریخدانان و پژوهشگران قرن ۱۶ و ۱۷ را قرن شکوفایی این هنر ایرانی اعلام کرده اند. در این نوشته سعی داریم به شما انواع فرش دستبافت ایرانی و خارجی را معرفی کنیم زیرا شناخت فرش دستبافت به شما کمک می کند تا در خرید فرش و قالیچه بین فرش ماشینی و فرش دستبافت تصمیم بهتر و سرمایه گذاری بهتری انجام دهید.

فرش دستبافت پازیریک

پیشینه این نوع فرش به سال ۱۳۲۸ شمسی بر می گردد این نوع فرش به عنوان پوشش اسب کار گرفته می شده و فرش را در منطقه ی پازیریک در هشتاد کیلومتری مرز مغولستان در قبرهای مستور از یخ چادرنشینان کشف کرده اند. قدمت این فرش به ۲۵۰۰ سال پیش می رسد و اندازه ی آن ۲۱۰ در ۱۸۳ سانتی متر می باشد و دارای ۳۶۰۰ گره در دسی متر می باشد. همچنین رنگ های این فرش قرمز-آبی-نارنجی و یک نوع رنگ سبز متامیل به آبی است که همین رنگ را با نام مشابه این فرش یعنی پازیریک می شناسند.

در این فرش تصاویری به کار گرفته شده که مشابه شکل های زمان هخامنشیان است  و در وسط این فرش نقش سه تاره چهارپری دیده می شود که همان نقشی است که در لرستان برروی ظرف های بجا مانده از همان دوران استفاده شده است.در حاشیه این فرش نیز می توانید شکل گوزن های شاخ پهن که در حجاری های بیستون استفاده شده را ببینید. پژوهشگران بر این عقیده اند که به خاطر وجود اشکال مربوط به دوران هخامنشی – آشوری و سکایی مبدا این فرش کشور ایران می باشد.

 

شناخت فرش دستبافت

فرش پازیریک ایران که از قدیمی ترین قرش های جهان است

فرش بهار خسرو یا فرش بهارستان

برای تاکیید بیش تر بر روی قالی بافی آن دوره می توان به فرش بهار خسرو اشاره کرد که در تاریخ طبری نیز به این فرش اشاره شده است:

” یک قالی بسیار عالی که کار ایران بوده موسوم به بهار خسرو در قصر تیسفون به طول ۴۵۰ قدم و عرض ۹۰ قدم موجود بوده است. در این قالی بسیار زیبا یک وجه تسمیه وجود دارد که نقش آن نشان گر یک باغ زیبا همراه با پرندگان و گل های زیبا و همچنین عبور جویی پاک از وسط آن می باشد.روایات مختلفی در مورد این فرش وجود دارد که از آن ها می توان به شکست خسرو پرویز مقابل پادشاه روم و یا شکست یزگرد سوم برابر سپاه عرب اشاره کرد که در هردوی این روایات گفته شده است که این فرش به عنوان غنیمت به سپاه پیروز جنگ رسیده است.

 

شناخت فرش دستبافت

فرش بهار خسرو

 

قالی بافی در دوران صفویه

در این دوران هنرمندان با نبوغ بسیار خود طرح های زیبای زیادی را وارد این عرصه کرده اند که و همچنان از این طرح ها برای طراحی قالی تقلید می شود و با تمام تلاش هایی که برای پیشرفت در این حوزه انجام شده است بازهم نتوانسته اند طرح هایی پیشرو تر و بهتر از طرح های این دوران بدست آورند و انگار تمام طرح ها را هنرمندان این دوره عرضه کرده اند. از این دوره ۱۵۰۰ نوع قالی به جا مانده است که چند تخته از آن ها به عنوان شاهکارهای قالی بافی در دنیا به ثبت رسیده اند.بعد از این دوره بود که قالی بافی از هنری در روستاها و بین چادر نشین ها به یک صنعت تبدیل شد و به کشورهای اروپایی صادر شد.

پیشرفت قالی بافی در این دوره را می توان با توصیفاتی که در سفرنامه های “تاورنیه” و “شاردن” از ایران شده در شهرهای اصفهان – کاشان – تبریز و کرمان نیز اثبات کرد.

 

شناخت فرش دستبافت

فرش بافته شده در دوران صفوی که دارای ترنجی در وسط فرش است و شعری درسمت چپ (قالی اردبیل)

 

 

با طرح های بجامانده از دوران صفویه می توان آن ها را به صورت زیر طبقه بندی کرد:

ترنج دار – گلدانی – شکارگاه – گلدار هراتی – درخت و بوته و باغی لهستانی.

 

طرح ترنج

می توان طرح ترنج دار را به عنوان  اولین طرح های دوران صفویه روی فرش ها معرفی کرد که طرح های زیر منشعب شده از همان طرح هستند:

قالی اردبیل

یکی از زیباترین فرش های ۲۰ سال اولیه دوران صفویه را می توان قالی اردبیل نامید. کار این فرش در ۹۴۶ هجری قمری تمام شده است و تار پود آن از ابرشیم بوده و همچنین پرز آن از پشم می باشد.یکی از اشعار حافظ به همراه اسم بافنده آن یعنی مقصود کاشانی در بالای فرش دیده می شود.

شعری که روی فرش نوشته شده است:

جز آستان تو ام در جهان پناهی نیست          سر مرا به جز این در حواله گاهی نیست

 

طرح زیبای این قالی را می توان به این صورت تشریح کرد: وسط آن نقش ترنج طلایی با ۱۶ کلاله دیده در پس زمینه ای سرمه ای به همراه تعداد زیادی از گل های عباسی و تعدادی گل های اسلیمی دیده می شود و این فرش را بسیار زیبا کرده است. در یک چهارم نقش ترنج با کلاله ها در چهار قسمت فرش به شکل مشابه دیده می شود و به همین صورت لچک هایی چهارگانه قالی را به تصویر کشیده است.حاشیه بزرگ فرش نیز با سه نوار باریک محصور شده است همچنین در داخل حاشیه نیز گلوله های یک در میان به همراه کتیبه ها وجود دارد.

 

قالی موج دریا

در حال حاضر این قالی در موزه وین است. طرح و نقش این قالی کاملا با طرح های دیگر قالی های ایرانی فرق دارد. در بالا و پایین می توان نقش ترنج بزرگی را به همراه تصاویر کشتی و دریانوردی دید.در حال حاضر ۸ نوع از این فرش و مشابه آن کشف شده است.قدمت این فرش به سال ۱۰۷۹ هجری شمسی بر می گردد. نکات دیگری که از این فرش می توان بیان کرد این است که این فرش بنا به درخواست پرتغالی هایی که به بندرعباس می آمدند طراحی و ساخته شده و همین امر سبب شده است که بعضی از پژوهشگران این فرش را به عنوان فرشی پرتغالی می شناسند.

این فرش را هنرمندان کرمانی بافته اند که  به همراه تار و پود یشمی و ۵۰۰ هزار گره در مترمربع طراحی شده است.

 

 

شناخت فرش دستبافت

 

 

قالی چلسی

این فرش یکی از زیباترین فرش های جهان می باشد و توسط یک تاجر خیابان کینگز چلسی در شهر لندن خریده شده است و این اسم را به همین خاطر کسب کرده است. در حال حاضر موزه ی ویکتوریا و آلبرت لندن میزبان این فرش گران بها است.

از مشخصات این فرش می توان به تار و پودی ابریشمی و پرزهایی از جنس پشم اشار کرد که در اندازه ۵۴۰ در ۳۱۶ سانتی متر بافته شده است در این قالی گره هایی فارسی یافت می شود که تعداد آن ها ۸۳۸۷ در دسی متر مربع می باشد. در مورد طرح این فرش می توان به ۲ ترنج کامل به همراه کلاله هایی جانبی نیم ترنجی که به حاشیه وصل شده اند و لچک های به شکل یک چهارم ترنج می باشد. طرح حیواناتی مانند آهو و گوزن و حیوانات وحشی مثل شیر و پلنگ و اژدها در زمینه ی لاکی بین درخت ها و شاخسارهای گلدار دیده می شود. طرح فرش دوسری متصل شده با شکلی واحد که برعکس شده و دارای دو رنگ قرمز لاکی و سرمه ای در حاشیه این فرش دیده می شود که این فرش را بسیار جذاب کرده است.

 

 

شناخت فرش دستبافت

قالی دستبافت ایرانی با نام چلسی

 

 

طرح ترنج دار منظره ی حیوانات

از مشخصات این فرش می توان به نکات زیر اشاره کرد:

زمینه ی فرش قرمز می باشد و دارای یک ترنج میانی است. جنس تار و پود و پرز آن از ابریشم می باشد که در اندازه ی ۳۶۰ در ۶۹۲ سانتی متر به همراهی گره های سنه به تعداد ۵۶۸۸۰۰ گره در متر مربع بافته شده است.

در قسمت حاشیه که دارای پس زمینه های آبی رنگ است شعر:

ای خوش آن فرش در بزم مراد افتاد                     سایه وش در قدم شاه

روی ننهاد به ره چون خورشید                    کرد فرش قدمش موی سفید

این نه فرش اس گل نسرین است                پرده دیده ی حورالعین است

بوستانیست پر از لاله و گل بلبل                         زان سبب کرده در او جا

نقش زنجیره ی او کرده عیان                       جدول آب به هر گوشه روان

طرح گلدانی

نقش و نگار این فرش با طرحی از گل های اسلیمی به همراه ترکه های گلدار و همچنین شکل های هندسی مثل لوزی و یا مربع می باشد. طرحی مشبک و توری زمینه ی این فرش را تشکیل داده است. در قطعات کوچک می توان طرح گلدان های پر از گل را نیز دید. طرح های این نوع فرش ها بیش تر اوقات یک سویه می باشند و جالبی این طرح این که اگر به شکل برعکس به آن نگاه کنید اشکال آن نیز وارونه می باشند.در بطن بعضی از فرش های گلدانی می توان اشکالی از حیوانات وحشی به همراه شکارچی هایی که سوار بر اسب هستند دیده می شود.این فرش در اندازه ی ۳۵۳ در۴۰۹ سانتی متر و با ۲۵۷۰۰۰ گره فارسی در متر مربع بافته شده است.

 

شناخت فرش دستبافت

فرش دستبافت طرح گلدان

 

طرح درخت و بوته

نقش ترنج و حیوانات در طرح های قالی بافی دوران صفویه بسیار مورد استفاده بوده اند همچنین در این دوران طرح هایی با استفاده از درخت ها شکل گرفته اند که به “درخت  و بوته” نامیده می شود. بعضی از انواع این فرش ها طرح هایی یک سویه دارند به همین خاطر اگر به طور برعکس به آن ها نگاه کنید اشکال این طرح را نیز به شکل وارونه می بینید.

طرح دو سویه

در این طرح اگر هر هرجهت به اشکال قالی نگاه کنید دیگر مثل طرح یک سویه آن ها را وارونه نمی بینید بلکه آن ها را به همان شکل درستی که هستند مشاهده می کنید. بهترین فرش را با طرح دوسویه در کردستان بافته شده است و هم اکنون  موزه ی شهر فیلادلفیا از این فرش زیبا میزبانی می کند. دیگر  نمونه ی این فرش با طرحی که در آن ترنج به شکل استخر آبی با ماهی های بسیار در آن در موزه ی متروپولین نگهداری می شود. حاشیه این ترنج با درخت های زیبا و پرگل شکل داده شده است.

ردیف های این نوع فرش ها به شکل مشبک بافته شده اند که مربوط به کرمان می باشند و می توان آن ها را در گالری های شخصی و عمومی دید. قرن ۱۶ و ۱۷ و ۱۸ به عقیده کارشناسان مبدا فرش های یک سویه بافت شده ای است که در قسمت غربی ایران و منطقه کردستان یافت می شوند. اشکال و تصاویر حیوانات در طرح های این نوع فرش ها را می توان دید.

طرح های گلدار هراتی

شهر هرات که در روزگاران قدیم مربوط استان خراسان ایران و هم اکنون مربوط به کشور افغانستان می باشد مبدا این نوع فرش است. تحقیقات کارشناسان این را به ارمغان آورده است که هرات یعنی پایتخت سلسله ی تیموریان اولین جایی است که فرش های گلدار را به وجود آورده است.طرح قوری چای حاشیه فرش را  و نقش سماور قسمت اصلی فرش را تشکیل داده اند.

اگر توجه بکنید این نوع فرش به هیچ وجه دارای طرح حیوان یا پرنده برعکس طرح های فرش های ئیگر نمی باشد ازدیگر فرش هایی که دارای طرح حیوان و پرنده نیستند می توان به فرش امپراطور که هدیه امپراطور روسیه به پادشه اتریش بوده نیز اشاره کرد هم اکنون میزبان های دو تخته فرشی که این طرح بافته شده اند موزه نیویورک و وین می باشند.

اگر دقت کنید می توانید در زمینه فرش در ردیف های افقی و عمودی طرح حیوانات را مشاهده کنید که بین این ردیف ها گل ها و برگ ها پیچ در پیچ دیده می شوند. دوران فرش های هراتی که طرح حیوانی نداشتند را می توان به قرن ۱۶ و ۱۷ و شاید ۱۸ میلادی مربوط دانست.

این نوع فرش را می توان یکی از تاثیر گذارترین نوع فرش برای فرش هایی که امروزه در آذربایجان-کردستان-همدان و دیگر استان های مرکزی ایران دانست همچنین برخی از کشورها مثل کشورهای اروپای شرقی و هندوستان هم اکنون فرش هایی با این طرح و نقش می بافند. شما می توانید اطلاعات بیشتری را در این بخش کسب کنید.

 

 فرش دستبافت

فرش گل دار هراتی

به این صفحه امتیاز دهید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × سه =